Schrijven over oorlog zou onnodig moeten zijn. Voor ieder weldenkend mens zou dat wat we dagelijks op televisie zien maar één reactie moeten oproepen. Er zou maar één woord naar boven moeten komen: NEE. Elk mens zou diep van binnen moeten aanvoelen dat het aanvallen van een broeder totaal onzinnig is. Het is meer dan schrijnend om dagelijks geconfronteerd te worden met beelden van “weldenkende” medemensen die op zo slim mogelijke wijze met peperdure wapens proberen de lichamen van broeders met geweld uiteen te rijten. Alles in ons dient hiertegen te protesteren.

Misschien denk je nu: “ach broeder, jij ziet dingen die er niet zijn. Je neemt de illusie serieus en denkt dat je een lichaam bent en dat anderen gelijkstaan aan hun lichaam. Je denkt dat deze lichamen kwetsbaar zijn en gedood kunnen worden maar je ziet nog niet in dat we niet ons lichaam zijn en dat er dus niets aan de hand is!”

Gelukkig heeft Jezus deze gedachtegang niet gevolgd toen hij ons Een Cursus in Wonderen gaf. Hij dacht niet: “Ach, laat maar zitten. Wat zou ik me druk maken over die planeet met al die verwarde mensen. Er is geen planeet en er zijn geen verwarde mensen!”.

Waar hij ons op wijst is dat we genezing nodig hebben van onze denkgeest. Dat we geestelijk ziek zijn en geloven dat we los van elkaar en los van onze Bron bestaan en dat dit ons diep ongelukkig maakt en compleet verdwaasd. Doordat we totaal geen weet meer hebben van onze eenheid, met elkaar en met onze Bron, zijn we volkomen in de war. In de werkboekles van vandaag (Les 71: Alleen Gods verlossingsplan zal werken) legt Jezus uit hoe wij onze verdwazing proberen op te lossen:

2. Het verlossingsplan van het ego draait om het vasthouden aan grieven. Het stelt dat jij verlost bent, als iemand anders maar anders zou spreken of handelen, of als een externe omstandigheid of gebeurtenis veranderen zou. Zodoende zie je de bron van verlossing voortdurend buiten jezelf. Elke grief die je koestert is een verklaring, en een bewering waarin jij gelooft, die zegt: ‘Als dit anders was, zou ik verlost zijn.’ Zo wordt de voor verlossing noodzakelijke verandering van denken van alles en iedereen verlangd behalve van jouzelf.

Jezus spreekt hierin niet over oorlog op de schaal die we op tv zien. Maar laten we onszelf niets wijsmaken: de beelden van oorlog vormen als het ware een blik door een vergrootglas op wat er in onze denkgeest aan de hand is. Er is geen rangorde in vergissingen, ook al lijkt oorlog van een andere orde dan een kleine irritatie in het verkeer. Maar vergis je niet. Als je merkt dat je boos wordt op een broeder of zuster en goed kijkt naar je innerlijke overwegingen dan zou je kunnen opmerken dat je het wel fijn zou kunnen vinden als die ander niet zou bestaan. Als hij of zij eenvoudig “weg” zou zijn en jou niet voor de voeten zou lopen, op welke manier dan ook.

Dit is zoals (sommige) Russen denken over Oekraïners, Israëli over Palestijnen, Amerikanen over Iraniërs en omgekeerd: “als ik jou dood dan is mijn probleem opgelost”. Maar NEE; het probleem is dan niet opgelost, want het probleem is een zieke denkgeest. Een denkgeest waarin het geloof in afscheiding wordt aangehangen. Aanvalsgedachten zijn krachtvoer voor dit geloof. Want hoe echt voelt deze afscheiding als je een echte vijand hebt om je tegen af te zetten? De cursus spreekt treffend over het koesteren van grieven.

Het vergt radicale en ongemakkelijke eerlijkheid om te erkennen dat je zelf ook grieven koestert. Elke keer als je negatief over iemand spreekt en hem of haar veroordeelt, koester je een grief. De portretten van regeringsleiders van genoemde landen zijn de gezichten van mijn eigen ego onder een vergrootglas. Alle schijnheiligheid moet overboord en geconfronteerd met een wereld in brand is het mijn hoop dat we tot een groot collectief “NEE” komen om de orgie van geweld te stoppen.

En dat NEE begint bij het anders richten van onze denkgeest. We moeten stoppen met het geloven van het ego-bericht van afscheiding, in het besef dat alleen “bekering”, het gaan luisteren naar de Stem van God (naar de Heilige Geest, naar Liefde, naar Jezus), zal helpen. Alleen Gods verlossingsplan zal helpen.

6. Hoe kun je aan dit alles ontsnappen? Heel eenvoudig. Het idee voor vandaag is het antwoord. Alleen Gods verlossingsplan zal werken. Hier over kan geen werkelijk conflict bestaan, omdat er geen bestaanbaar alternatief voor Gods plan is dat jou zal verlossen. Zijn plan is het enige waarvan het resultaat vaststaat. Zijn plan is het enige dat niet anders kan dan slagen.

7. Laten we ons vandaag bekwamen in het herkennen van deze zekerheid. En laten we ons verheugen dat er een antwoord bestaat op wat een conflict lijkt waarvoor geen oplossing mogelijk is.Voor God is alles mogelijk. Op grond van Zijn plan, dat niet mislukken kan, moet verlossing wel jouw deel zijn

Als ik jou wil uitleggen hoe een sinaasappel smaakt dan krijg je omschrijvingen zoals: “fris en een beetje zurig”. Maar als jij nooit eerder zelf een sinaasappel hebt gegeten dan weet je in feite nog niets. Dat komt omdat je de directe gewaarwording van smaak nog niet zelf hebt meegemaakt. Deze gewaarwording is zuiver subjectief en zo’n subjectieve ervaring kan per definitie niet direct worden overgedragen aan een ander. Smaak gebeurt “aan de binnenkant van je wezen” en woorden zijn een erg gebrekkig medium waarmee we proberen iets van deze ervaring te communiceren met anderen.

Als de ene sinaasappel-eter een andere sinaasappel-eter tegenkomt dan kan er in eerste instantie enige verwarring ontstaan als de eerste zegt: “de smaak is fris en een beetje zurig” en de ander beweert: “de smaak is fris maar toch zoetig”. Maar als het gesprek zich dan voortzet en ze er beide meer woorden aan wijden dan kunnen ze toch beide beseffen dat de ander wel degelijk geproefd heeft van de sinaasappel maar dat smaken nu eenmaal verschillen. Dat geeft dan wederzijds begrip en berusting.

Woorden zijn bedoeld om iets van onze ervaring over te brengen op anderen. Bij het voorbeeld van de sinaasappel ging het over een gewaarwording die we krijgen via één van onze zintuigen; in dit geval via de smaak. Hetzelfde geldt voor onze andere zintuigen zoals het zien, horen, ruiken en betasten. Het zijn allemaal zeer subjectieve zaken die alleen oppervlakkig te beschrijven zijn met woorden en alleen echt verstaan kunnen worden door iemand die hetzelfde gezien, gehoord, geroken of gevoeld heeft. Iemand die blind geboren is kan zich geen voorstelling maken hoe het is om te zien, ook al hoort hij anderen er constant over praten.

Iets dergelijks geldt voor onze innerlijke ervaringen van eenheid en liefde. In de evangeliën zien we dat Jezus een soortgelijk verwijt maakt aan de schriftgeleerden van zijn tijd. Zij kenden de heilige teksten vaak woord voor woord. Ze konden de Wet uitleggen, discussies voeren over interpretaties en elkaar de loef afsteken met subtiele argumenten. Maar toch zegt Jezus op een bepaald moment tegen hen: “U dwaalt, omdat u de Schriften niet kent en ook niet de kracht van God.” (Matteüs 22:29). Dat is een opmerkelijke uitspraak, want niemand kende de teksten beter dan zij. Kennelijk bedoelt Jezus dus dat je de Schrift ook kunt kennen zonder haar werkelijk te verstaan.

Het lijkt erop dat Jezus hun verwijt dat zij de teksten vooral met hun hoofd benaderen. Ze analyseren, redeneren en classificeren, maar de innerlijke ervaring waar die teksten naar verwijzen lijkt hen te ontgaan. Hij zegt bijvoorbeeld dat zij de kern van de wet missen: recht, barmhartigheid en trouw (Matteüs 23:23). Met andere woorden: zij spreken voortdurend over God, maar de levende verbinding met liefde en eenheid – waar de Schrift uiteindelijk naar wijst – lijkt niet werkelijk in hun hart te zijn ontwaakt. Het is een beetje alsof iemand eindeloos kan uitleggen hoe een sinaasappel smaakt zonder hem ooit zelf geproefd te hebben.

Ook nu nog merk ik dat sommige, en misschien zelfs veel, Christenen worstelen met wat ze lezen in de Bijbel en met wat hun hart hun ingeeft. Gewoonlijk is het geen zwart-wit kwestie, verstand of hart, maar bungelt het er een beetje tussen in. Hieraan moest ik denken toen ik het boek “77 moeilijke vragen van Christenen” van Willem Ouweneel las. Deze vriendelijke man doet zijn uiterste best om zo getrouw mogelijk aan de hand van Bijbelcitaten uit te leggen wat de Bijbelse boodschap inhoudt. Hij loopt daarbij echter onherroepelijk tegen de vraag aan wat hij uiteindelijk daarbij leidend dient te laten zijn: hoofd of hart. Zolang hij kiest voor het hoofd zal zijn geloof in meer of mindere mate dogmatisch blijven en scheiding veroorzaken: sommigen zullen gered worden en anderen definitief verloren gaan.

We hebben nu de beschikking over de ultieme schriftgeleerde, namelijk kunstmatige intelligentie, AI zoals ChatGPT.  AI kan veel beter dan wie dan ook onderzoeken wat anderen hebben opgeschreven om ons iets uit te leggen. Ik kan me voorstellen dat AI na grondige inspectie van de Bijbel zou vaststellen dat Ouweneel “gelijk” heeft in zijn uitleg van de Bijbel. AI is de ultieme schriftgeleerde.

Ik merk dit als ik AI gebruik om vragen te stellen over Een Cursus in Wonderen (ECIW) of over Een Cursus van Liefde (ECvL). Ogenschijnlijk levert dit erg goede antwoorden op. Maar het blijft oppassen. Alleen omdat ik deze boeken zelf “geproefd heb” kan ik opmerken dat de antwoorden van AI geconstrueerd zijn en niet doorleefd. De constructie kan waanzinnig knap zijn maar toch de kern missen. Deze kern is namelijk onvoorwaardelijke liefde, de ultieme taal van het hart.

Ik merkte dit ook op toen ECIW-prominenten ECvL meenden te moeten beoordelen. Dit leidde bij een groep enthousiaste ECvL lezers tot verbazing: “Hé, zien of voelen ze dit nu echt niet? Herkennen ze Jezus niet in ECvL? Ervaren ze niet dat de boodschap van ECvL een verrijking is van die van ECIW en er totaal niet in tegenspraak mee is?”. In ECvL introduceert Jezus het begrip heelheid-van-hart waarmee hij probeert uit te leggen dat er harmonie dien te bestaan tussen ons verstand en ons hart maar dat de liefde altijd leidend dient te zijn.

Woorden, redeneringen en teksten kunnen ons ver brengen, maar ze brengen ons nooit helemaal tot de ervaring zelf. Ze wijzen er slechts naar. Net zoals een beschrijving van een sinaasappel slechts een uitnodiging is om zelf een hap te nemen. De fout ontstaat wanneer wij de beschrijving verwarren met de smaak. Dan gaan we discussiëren over woorden terwijl de ervaring waar die woorden naar verwijzen buiten beeld raakt.

Misschien is dat precies wat Jezus de schriftgeleerden wilde laten zien. Hun kennis van de teksten was indrukwekkend, maar kennis alleen opent het hart niet. En hetzelfde geldt voor ons. We kunnen boeken lezen, theologische systemen bouwen en tegenwoordig zelfs AI raadplegen die miljoenen teksten kan analyseren. Dat alles kan nuttig zijn, maar het blijft uiteindelijk een vorm van schriftgeleerdheid. De levende ervaring van liefde en eenheid kan niet uit een tekst worden afgeleid en ook niet door een algoritme worden geconstrueerd. Zij kan alleen van binnenuit worden herkend.

Daarom is het misschien goed om zowel tegenover theologie als tegenover AI een zekere bescheidenheid te bewaren. Ze kunnen helpen om woorden te ordenen en vragen te verhelderen, maar ze kunnen ons niet vervangen in het enige dat er werkelijk toe doet: zelf proeven. De innerlijke ervaring van liefde, vergeving en eenheid is geen theorie maar een werkelijkheid die zich alleen laat kennen door haar te leven. Zodra die ervaring er is, vallen veel discussies vanzelf stil.

Misschien is dat uiteindelijk ook wat bedoeld wordt met heelheid-van-hart. Het verstand hoeft niet te worden uitgeschakeld; het kan een nuttig instrument zijn. Maar het mag niet op de troon zitten. Het hart – de directe herkenning van liefde en verbondenheid – blijft de bron. Het verstand kan daarna proberen woorden te vinden voor wat het hart al weet. En misschien is dat ook precies de volgorde waarin het altijd bedoeld is geweest.