Laten we even een stap terug doen en de cursus van enige afstand beschouwen. Wat beoogt Jezus met Een Cursus in Wonderen (ECIW)? Hij wil ons een manier aanreiken om te ontdekken dat ons zelf- en wereldbeeld niet klopt. Waaruit bestaat ons huidige wereldbeeld? Onder meer uit de volgende opvattingen:

• We zijn lichamelijke wezens die leven in een materiële wereld van tijd en ruimte.
• We zijn kwetsbaar en sterfelijk en kunnen bedreigd en aangevallen worden.
• Mensen die dat doen zijn schuldig en verdienen straf.
• Wij zijn slim en kunnen begrijpen wat goed en fout is en hoe de werkelijkheid in elkaar steekt.

De boodschap van Jezus is dat we ons vergissen. Zijn boodschap luidt ongeveer als volgt:

• Jullie zijn geschapen Zonen van God; onsterfelijke Kinderen van de Liefde die nu dromen dat ze op eigen (lichamelijke) beentjes staan en rondwandelen op aarde.
• Jullie dromen slechts dat jullie sterfelijk zijn en slachtoffer kunnen zijn van anderen, maar deze perceptie klopt niet.
• Wat jullie zien als aanval is een roep om liefde.
• Jullie menselijk denken is gebonden aan de concepten van jullie droom en niet het geschikte instrument om jullie ware identiteit te herinneren. Dit is een vorm van (onschuldige) arrogantie.

Theoretisch is het mogelijk om de hele boodschap van Jezus aan ons samen te vatten in enkele regels:

Niets werkelijks kan bedreigd worden,
Niets onwerkelijks bestaat,
Hierin ligt de vrede van God.

Helder toch? Als we dit goed in onze oren knopen of eenvoudigweg geloven, zijn we er dan? Kennelijk niet, want Jezus heeft ons geen half A4’tje gegeven, maar een hele cursus met, naast het Tekstboek, 365 werkboeklessen om te doen. Door de hele cursus loopt een rode draad die we voor ogen dienen te houden als we niet willen verdwalen. Je zou die als volgt kunnen formuleren:

• Jezus vraagt ons om de bereidwilligheid op te brengen en te erkennen dat we ons kunnen vergissen; dat onze perceptie van onszelf en de wereld onjuist is. In ECIW-termen gezegd: hij vraagt ons niet te luisteren naar onze verkeerd gerichte denkgeest. Dit is de stem van angst.
• Hier direct aan gekoppeld, nodigt hij ons uit om ons af te stemmen op de juist gerichte denkgeest; naar de Heilige Geest, de Stem van Jezus, de Stem van Liefde. Zijn we bereid te vergeven? Om onze perceptie te laten corrigeren — niet door haar zelf te analyseren of te verbeteren, maar door haar beschikbaar te stellen aan een andere manier van zien — en zo kanalen van liefde te zijn naar onze naasten en naar de wereld om ons zo te herinneren wie we werkelijk zijn? Het wonder te ervaren?

Als we vanuit deze gezindheid de cursus bestuderen en de werkboeklessen doen, kunnen we glimpen van de werkelijkheid opvangen en leren voorbij de illusie te zien — niet omdat we haar zelf doorzien, maar omdat we bereid worden haar te laten corrigeren.

Hoe ontvangen wij ECIW? Hierin zie ik twee uitersten die, naar mijn beleving, allebei weinig behulpzaam zijn.

Het eerste uiterste is een al te letterlijke aanvaarding van de metafysische boodschap van de cursus, zonder dat de verkeerde houding van de denkgeest werkelijk genezen is. Zo kan een nieuw geloof ontstaan met nieuwe leerstellingen, en dat geloof kan een pijnlijke vertekening worden van de liefdesboodschap van Jezus. Waarom zouden we nog naar elkaar omzien als leed en pijn niet echt zijn? Kunnen we elkaar dan straffeloos doden? Zijn we dom of tekortgeschoten als we lijden of schuld ervaren? Het is tegen deze vertekening dat ECIW-critici terecht bezwaar maken. Maar helaas slaan zij daarbij soms door naar het andere uiterste: het wegzetten van ECIW als een wereldvreemd, onzinnig en zelfs hardvochtig gedachtengoed.

Hun verontwaardiging klinkt ongeveer als volgt:

“We kunnen onze lichamelijkheid toch niet ontkennen? We zijn op zijn minst allebei: geest en lichaam. Menselijk leed is echt. We kunnen werkelijk slachtoffer zijn van de wereld en van anderen. Er zijn echte schuldigen en als iemand werkelijk schuldig is, is het niet nodig hem te vergeven of zijn daden door de vingers te zien. ECIW verkondigt een onzinnige boodschap vol niet te bewijzen cirkelredeneringen. Het gaat erom dat we gelukkig worden in het dagelijkse leven, en daar hebben we ECIW eigenlijk niet voor nodig, of hoogstens in een gecensureerde bijrol.”

Ik hoor hierin vaak een dubbele boodschap. Er klinkt oprechte compassie in door voor ons menselijke bestaan, een warm humanisme. Als tegengeluid voor de meer dogmatische lezers van ECIW is dit een gezonde reactie. Deze critici weten zich hierin dicht bij Jezus; lees het Nieuwe Testament er maar eens op na. Jezus ziet om naar zijn medemens in nood.

Maar niet zelden gooien deze goedbedoelende critici ook het kind met het badwater weg. Dan zijn zij weer terug bij af en nemen zij zelf de uitgangspunten over waarmee ik deze blog begon. Juist aan zulke mensen biedt Jezus de cursus aan. Ik zie dat deze critici de geestelijke aard van de werkelijkheid ten dele ontkennen. Zij spreken niet over verlossing, niet over luisteren naar Jezus, en evenmin over het bereidwillig openen van de denkgeest voor correctie door de Heilige Geest. Christenen hebben dat treffend verwoord: ben je bereid je zonden te belijden, dat wil zeggen te erkennen dat je gelooft in afgescheidenheid? Ben je bereid je knie te buigen voor God — niet als een louter symbolisch gebaar, maar als een werkelijke innerlijke overgave waarin je bereid bent je eigen begrijpen los te laten? Niet uit angst, maar omdat je wilt erkennen dat je niet op eigen benen staat, maar gedragen wordt door de Vader. Ben je bereid niet je eigen gedachten te geloven, maar je open te stellen voor de Gedachten die je denkt met God? Ben je in feite bereid om, samen met de Bijbelse Jezus, te zeggen: “Niet mijn wil, maar Uw wil geschiede?” — en daarmee ook het recht los te laten om zelf te bepalen wat waar is? En in cursus-termen: ben je bereid de cursus daadwerkelijk te doen?

Ik wil en kan niemand veroordelen om de manier waarop hij of zij met de cursus omgaat. Toch denk ik dat het goed is om helder te blijven over de kernpunten van de boodschap van Jezus en te reageren wanneer daarvan een vertekening ontstaat, hetzij door meer dogmatische lezers, hetzij door lezers die vooral aan de zichtbare werkelijkheid vasthouden. Hoe goedbedoelend deze broeders en zusters ook zijn: ook Jezus vond het nodig om zich uit te spreken. Daarom gaf hij ons deze prachtige cursus — niet om ons denken te verfijnen, maar om ons uit te nodigen het los te laten en ons te laten onderrichten. Goddank.