Facebook staat vol met spreuken, citaten en pakkende oneliners. Ook in de ECIW-groepen is er geen gebrek aan korte en pakkende “wijsheden”. Zo zag ik een portret van de ECIW-leraar Ken Wapnick en daarnaast de uitspraak: “Oneness and individuality cannot coexist” (Eén-zijn en individualiteit kunnen niet samengaan). De lezers reageren enthousiast; duimpjes omhoog en hartjes. Fijn, maar ook wel bijzonder dat mensen hier zo blij van worden. Weg met de individualiteit? Allemaal fijn oplossen in een ongedifferentieerde eenheid?

Hoe broeder Wapnick dit voor zich zag, weet ik natuurlijk niet precies. Ik vermoed dat hij zo duidelijk mogelijk wilde stellen dat onze manier van onderscheid maken en oordelen niet zo zinnig is. Het ego wil immers speciaal zijn; anders en liefst beter dan anderen. Daarom spreekt ECIW ook negatief over de relaties zoals wij die beleven en noemt deze “speciale relaties”. Wij vinden “speciaal” een fijne kwalificatie. Als iemand mij “heel speciaal” noemt, dan maakt me dit trots, hoewel ik dat natuurlijk niet mag laten zien omdat ik juist heel bescheiden wil overkomen. Dit soort zaken doorzag, meen ik, Ken Wapnick haarfijn en dat verklaart wellicht zijn queeste tegen speciaalheid.

Daar komt bij dat wij de logica van genoemde uitspraak goed kunnen begrijpen. Wij hebben immers de eenheid heilig verklaard en binnen eenheid is onderscheid natuurlijk niet mogelijk. Hier valt geen speld tussen te krijgen. De kans is dan ook groot dat kritische en slimme lezers argwanend worden als ze de rest van deze blog lezen. Waarom zou de schrijver tornen aan zo’n absolute waarheid die ook nog eens verkondigd wordt door de meest gerenommeerde leraar van de Cursus? Er is maar één verklaring mogelijk: het ego van de schrijver kan het niet accepteren dat zijn bestaan in twijfel wordt getrokken! Hij wil een duale knieval maken en “de hemel naar de aarde” brengen. Maar “God weet niets van deze wereld!”. Toch?

Ken Wapnick merkte natuurlijk zelf ook wel op dat ECIW niet helemaal, of zelfs helemaal niet, in lijn is met een theologie die uitgaat van ongedifferentieerde eenheid. Zijn verklaring hiervoor is dat Jezus nu precies dat gedaan had: hij zou voor ons een duale knieval gemaakt hebben en duale taal gebruikt hebben omdat we hem anders helemaal niet meer zouden kunnen volgen. De “ergste” duale passages uit de Urtext van ECIW haalden niet de door Ken Wapnick uitgegeven versie van de Cursus: de Foundation for Inner Peace-versie (FIP-versie). Maar oké; zelfs in deze FIP-versie wemelt het nog van de meervoudsvormen, zoals Zonen van God, en binnen absolute eenheid is hiervoor natuurlijk eigenlijk geen plaats. Een andere bekende leraar van ECIW, Robert Perry, heeft uitgebreid commentaar geleverd op de nogal eenzijdige focus van Ken Wapnick op absolute eenheid en een veel volledigere versie van de Cursus uitgegeven (de Complete Edition), maar dit, voor nu, even terzijde.

Ik meen dat “gezonde onzekerheid” op zijn plek is als we de Cursus lezen. Deze onzekerheid baseer ik op de beperking van ons menselijk denkvermogen. Zodra wij een uitspraak horen als: “binnen eenheid kan geen sprake zijn van individualiteit”, beoordelen wij deze direct met ons verstand waarbij we onbewust aannemen dat onze conclusie geldig is. Ik heb mezelf aangeleerd om dergelijke cursus-oneliners aan te vullen met de volgende relativerende toevoeging: “…, althans, niet zoals wij dit begrijpen”. Dit werkt uitermate verfrissend. Kijk maar eens mee:

• In een-zijn kan geen sprake zijn van individualiteit; althans, niet zoals wij dit begrijpen.
• God weet niets van de wereld; althans, niet zoals wij deze begrijpen.
• Ik ben niet dit lichaam; althans, niet zoals ik dit begrijp.
• Etc.

Het toevoegen van deze zin is geen verdedigingsmechanisme van het ego. Integendeel. Het is een vorm van gezonde onzekerheid waarmee we het ego juist van zijn troon stoten en ruimte creëren voor een onbevooroordeelde manier van luisteren en lezen. We worden uitgenodigd om stil te worden en de zinnen dieper te laten landen. We verhogen de kans dat de woorden van Jezus ons hart bereiken. Sommigen stellen dit hart gelijk aan vage gevoelsmatigheid, maar zo is het niet. Als het overactieve denken op zijn plaats is gezet middels gezonde onzekerheid, dan ontstaat er een openheid, een ruimte, waarin inzichten op een directere wijze kunnen binnenkomen. In Een Cursus van Liefde (ECvL) spreekt men van “De Kunst van Denken”. Hierbij komt er ruimte voor zogenaamde tegenstrijdigheden, voor verwondering en voor blijdschap.

Jezus gebruikt in ECvL voorbeelden om aan te geven dat de manier waarop wij de wereld nu beleven, toch nog verwijst naar een diepere waarheid. Deze voorbeelden inspireren mij om ook anders te gaan denken over zoiets als de schepping. Wij zien een wereld van tijd en ruimte met daarin een prachtige, mooie maar ook wrede natuur en noemen dit “de schepping”. Er is sprake van schoonheid, maar ook van aanval en verdediging, van leven ten koste van ander leven. De schepping zoals wij die zien door ogen vol zonde, schuld en angst, toont al die prachtige gedifferentieerde vormen in strijd met elkaar. Toch zien wij een ongelooflijke schoonheid in de natuur, zowel in het allerkleinste als in het allergrootste. Hoe zou het zijn als wij verlost worden en met ons de schepping? In de Bijbel lezen we dat dan het lam naast de leeuw zal liggen, althans, niet zoals wij dit begrijpen.

Wij zien meervoudigheid en differentiatie als bewijs voor de echtheid van de afscheiding. Maar zelfs de aanhangers van de absolute eenheidstheorie kunnen slecht overweg met Gods Schepping in ECIW; hoe kan God zich uitbreiden in eenheid? Zelfs één Zoon is er dan één te veel. Laat staan een Zoonschap bestaande uit Zonen. Toch staat het in ECIW en Jezus zegt precies wat hij wil zeggen en hoe hij vindt dat de boodschap het best gezegd kan worden. Wij kunnen op twee manieren reageren. We kunnen stellen dat Jezus iets zegt wat hij eigenlijk niet zo bedoelt. Of we reageren bescheiden, met gezonde onzekerheid. Als Jezus zegt dat er Zonen zijn, dan is dat zo; alleen niet zoals wij dit begrijpen. Er is zoiets als differentiatie, maar niet zoals wij dit begrijpen. Het is heerlijk en bevrijdend als we het ego van zijn troon stoten. Ik sluit af met een citaat uit ECvL:

P.44 Deze keer kiezen wij voor een directe benadering, een benadering die in eerste instantie lijkt het abstracte leren achter zich te laten, evenals de ingewikkelde mechanismen van het denken dat jou zo bedrogen heeft. Wij doen een stap opzij, weg van het intellect, de trots van het ego, en benaderen deze laatste lessen vanuit het domein van het hart. Daarom en om alle verwarring te beëindigen, noemen wij deze cursus: Een Cursus van Liefde.