Het is nuttig om eens stil te staan bij wat we proberen te bereiken door het bestuderen van de Cursus. Daar kun je een intellectuele boom over opzetten maar het is interessanter om aan het begin te beginnen. We doen namelijk, zonder dat we het in de smiezen hebben, al een paar aannames voor we uit de startblokken komen. In algemene termen laat het zich als volgt omschrijven: ik voel me nu nog niet helemaal oké en ik meen dat de Cursus hier verbetering in kan aanbrengen. Klopt dit voor jou ook? Check het even bij jezelf. Er is dus de huidige situatie waar je niet tevreden mee bent en je stelt je voor dat hier verbetering in kan optreden. Zojuist merkte ik bijvoorbeeld op dat ik me niet zo comfortabel voelde; ik zat niet lekker, had koude handen en voelde me een beetje warrig en wat mat. Ik pakte de Cursus erbij en ongemerkt bestond mijn verborgen agenda eruit om een golfje vrede of zo te gaan ervaren. Natuurlijk is daar niks mis mee. Als je je verveelt kun je een muziekje opzetten en als je het koud hebt is het handig om de verwarming wat op te schroeven.

Het wordt wat minder handig als er een chronische situatie ontstaat waarin je ontevreden bent en als spirituele zoeker op weg gaat naar geluk. Een mate van eerlijkheid bij jezelf is hierbij nuttig. Soms belijden we met de mond dat we weten dat we alles moeten accepteren om gelukkig te zijn en gaan we vervolgens een leven lang ons best doen om dat te bereiken. Gedurende dat hele traject zitten we onszelf te veroordelen dat we die pijn, depressie en die nare collega nog steeds niet accepteren.

Terug naar zo’n klein gevoel van ontevredenheid. Je voelt je niet bijzonder goed of slecht, je zet eens een bakje koffie en eet er een koekje bij. Dit lijkt in geen verhouding te staan met ons ideaal beeld van verlichting. In de spiegel zien we een wat moe hoofd en niet de serene en energetische uitstraling van spirituele leraar X van YouTube. Kennelijk zijn we niet ontwaakt of verlicht anders zouden we ons wel beter voelen en nergens meer last van hebben. Jeff Foster legt het zo leuk uit aan de hand van de golven en de oceaan. Wij zijn zonder het te weten reeds heel, oneindig en alomvattend. We menen echter dat we beperkt zijn door onze verschijning (als golfje) in het huidige moment. Op dit moment voelen we ons even een kleine, oppervlakkige rimpeling in het wateroppervlak. Dat willen we niet. We willen ons groot en meeslepend voelen als zo’n grote golf bij zo’n zonovergoten eiland waarop gesurft kan worden. Wat zijn we nu als klein miezerig golfje nu helemaal waard?

Er is een perspectiefwijziging nodig. Zolang we ons identificeren met het golfje, met dat wat aan gevoelens verschijnt in bewustzijn, hebben we de neiging om ons te vergelijken met een denkbeeldige vroegere of toekomstige situatie of met een andere golf. We willen extase voelen, liefde en vrede en niet een lullig mat gevoel met een beetje buikpijn erbij. Toch is dat wat zich nu voortdoet. Een kleine rimpeling van onvrede en een pijntje. De uitnodiging is om even te gaan zitten op een bankje langs het water. Je hoeft niet met een ECIW-vliegtuig naar Hawaï om daar in de zon naar de branding te gaan kijken. Gewoon hier in het park, bewolkte lucht en een beetje motregen. Zie je onvrede maar gewoon opkomen. Het is een griefje dat zich al aangediend heeft. Het is er al en dus wil het er zijn. Je mag ook gewoon je oordeel ertegen gewaarworden. Hé, ik zie dat ik een beetje baal dat het regent, dat ik me wat moe voel en een pijntje heb. Maar dan doe je vooral iets niet. Je gaat je grief niet koesteren, zoals de Cursus het zo mooi noemt. Je kunt gewoon zien dat narrigheid en onvrede oprijzen en dat ze je proberen te verleiden om de huidige situatie te veroordelen waarbij je je ontevreden en afgescheiden voelt.

Zodra je in gevecht gaat bevestig je slechts je geloof in afscheiding. Je kunt die neiging onderkennen. Ik noem het wel eens dat je weigert om uit de startblokken te schieten, je blijft stil zitten op t=0 en kijkt slechts naar wat zich voortdoet, inclusief je onvrede en je doe-neiging. Je vraagt de Heilige Geest te kijken maar het helpt om te beseffen dat dit niets anders is dan een perspectief verandering. Je kijkt vanuit het Geheel, vanuit de oceaan en dat blijkt de remedie om enig besef te krijgen dat je eigenlijk dat Geheel bént en niet die kleine vechter. Dát is vergeving, dat is het wonder. Helemaal niks speciaals waarvoor je nog jaren moet vechten en studeren. Gewoon het stilstaan bij wat zich voortdoet en niet weglopen of vechten. Als je die neiging wel hebt en ziet dan is dat oké. Zie gewoon het illusie-vormend mechanisme in werking. Als je even kunt kijken door de ogen van het Geheel; prima. Als je toch uit de startblokken schiet en aan de slag gaat; ook prima. Je kunt niet schuldig zijn of worden, alleen steeds beter leren kijken. En wellicht neem je het golfje niet zo heel serieus meer en wandel je naar huis om toch achter je laptop een reisje te boeken naar een zonovergoten eiland. Ook niks mis mee.

Wanneer we onbewust geïdentificeerd zijn met ons lichaam zullen we ook onbewust allerlei besluiten nemen om dit lichaam te beschermen of om het meer te laten genieten. Binnen de droom is dit totaal oké maar als we vanuit dezelfde motieven aan de slag gaan om te ontwaken dan foppen we onszelf. Binnen onze droom zijn het inderdaad die twee hoofdmotieven die ons doen en laten bepalen: minder van het kwade en meer van het prettige. Voor het lichaam of, iets ruimer uitgedrukt, de illusie van afgescheidenheid is dit dé manier om zichzelf onbewust te bevestigen.

Op weg naar ontwaken dienen we die onopgemerkte aanname dat we echt een lichaam zijn te bevragen. Gewoonlijk schieten we direct uit de startblokken bij ons spirituele werk en gaan op zoek naar manieren om voor elkaar te krijgen wat we willen: minder lijden en meer genot maar nu in spirituele verpakking. Wij, in ons geloof in eigen afgescheidenheid, menen te weten wat we willen, wat we daarvoor moeten doen en we menen te kunnen beoordelen of het al een beetje opschiet en of we er al bijna zijn. Het gaat echter al fout bij het startschot: de “wij” die ik actie komt en als vanzelfsprekendheid en waarheid wordt aangenomen.

Er is maar één actie binnen de droom die weliswaar nog steeds een duaal karakter heeft maar de boel niet erger maakt en de kans vergroot op een wonder. Hierbij besluit diezelfde illusoire “wij” dat hij wel ervaart dat hij nu niet gelukkig is maar totaal geen idee heeft wat hij zelf zou kunnen doen laat staan wat de gewenste uitkomst zou moeten zijn. Daarom beperkt die “wij” zich tot het bekijken en doorvoelen van de situatie zonder te bewegen. Terwijl hij zo stil gadeslaat ziet hij de neiging om wat zich voordoet aan narigheid te willen ontvluchten, bevechten of veranderen. Op dat moment wordt echter het roer overgegeven aan het Geheel. Dit is lastig te omschrijven. Het voelt een beetje als een oneindige verbreding van de blik op het geheel waarbij die kleine wil van dat wij (ons ikje) gezien wordt als gewoon iets wat zich toont maar niet direct gehoorzaamd hoeft te worden.

Voorbeeld: je bent met iemand in gesprek en telkens als jij iets wilt zeggen dendert die ander over je heen. Na een paar keer voel je je niet mer serieus genomen en heb je de neiging om woedend uit te vallen dat die ander zijn of haar waffel eens moet houden. Je hebt echter de tegenwoordigheid van geest om niet direct de aanval te openen. Je voelt nu de gekwetstheid van het niet serieus genomen worden door die ander. Je beseft dat dit jouw interpretatie is en dat het appelleert aan het geloof in eigen afgescheidenheid en kwetsbaarheid. Je voelt nu gewoon je eigen geloof in afscheiding en je ziet ook dat je dit met een woedeaanval alleen maar bevestigt. Je kleine zelfje weet niet wat te doen maar je laat Hem je blik nu verruimen en al jouw ideeën en gevoelens omsluiten. Nu kan verlossing plaatsvinden. En hoe het dan verder gaat? Dat weten wij niet maar het Geheel wat jij eigenlijk bent weet dat wél. Vanuit dat Geheel komt een passende respons die waarlijk behulpzaam is voor jou en voor de ander. Dat kan zomaar een ogenschijnlijk boze reactie van jou zijn maar de herkomst is nu anders. Het stellen van een grens aan het gedrag van die ander kan precies zijn wat die ander nodig heeft voor zijn of haar ontwaken. Als klein ikje weten we dat niet. Het kan ook zomaar zijn dat we bewogen raken omdat we bij die ander (en onszelf) de schreeuw om aandacht en liefde herkennen. Mogelijk zwijgen we liefdevol, leggen we ons hand kort op de arm van die ander en zetten we een lekker kopje thee.

Stel dat je te maken hebt met iets wat je niet aanstaat. Vanuit de droom geredeneerd kan dat iets buiten je zijn of iets binnen jezelf. Voorbeelden van iets buiten je zijn nare personen of iets ergs dat je op de tv ziet. Voorbeelden van zaken binnen je kunnen nare gevoelens, gedachten of pijn zijn. Probeer vervolgens goed te kijken hoe je reageert op deze negatieve situatie buiten- of binnen jezelf. Zie en erken dat het simpelweg neerkomt op het volgende: wat ik nu ervaar is niet oké en ik wil ervan af.

Doorvoel zo precies mogelijk de spanning die hiermee gepaard gaat. Deze spanning tussen een ikje en een nare situatie waar dat ikje vanaf wil is de kern van de droom van dualiteit. Kun je hier gevoel voor krijgen? En kun je dan ook zien dat het ook niet helpt als jij als ikje vervolgens weer af wilt komen van dat oordelen? Hoe harder je vecht tegen je neiging om te oordelen en ergens vanaf te komen hoe meer je de illusie van een ikje tegen iets ongewensts bevestigt.

Dit hele fenomeen valt ook onder het aanbidden van afgoden. Gewoonlijk denken we bij dit aanbidden van afgoden slechts aan situaties waarin we op de knieën gaan voor iets wat we dolgraag willen hebben zoals geld, macht, sensaties, lichamelijke gezondheid en noem maar op. Dit zijn afgoden waar we wat positiefs van willen hebben, overigens vanuit een geloof in een tekort. Maar we blijken ook macht te geven aan de afgoden van angst, afkeer, ontevredenheid, ziekte, pijn, depressie, slapeloosheid en oorlog. We doen dat door onbewust plechtig te verklaren dat we deze valse getuigen zien als écht en een reëel gevaar voor onszelf.

Als Licht van de wereld, als Zoon van God, zijn we één en onbegrensd. We besluiten echter op elk moment dat we afscheiding willen ervaren en daartoe moeten we de illusie verwekken van een spanningsveld tussen iets waar we vanaf willen en ons denkbeeldige ikje dat hier last van heeft. Natuurlijk geldt voor die zogenaamde positieve afgoden iets soortgelijks. Hier is het de spanning tussen een ontevreden ikje dat meent tekort te komen en dat positieve (geld, genot etc) dat ons zogenaamd zal vervullen.

Hoe kunnen we ooit een begin maken met wakker worden als pogingen vanuit onszelf, vanuit ons ikje, alleen maar de droom bevestigen? In veel wijsheidsliteratuur noemt men de sleutel totale acceptatie en in de Cursus noemen we het vergeving. Als wij echter als ikje deze sleutels van acceptatie of vergeving zelf ter hand willen nemen dan gaan we weer de mist in en versterken we de illusie. Onze motivatie is namelijk onzuiver. Wij gebruiken acceptatie en vergeving als trucs om bijvoorbeeld van iets naars (“buiten” ons of “binnen” ons) af te komen en daarmee hebben we ons hoofd gebogen voor de bedreigende echtheid van de afgod. We hebben namelijk eerst verklaard dat we geloven dat er echt iets serieus met ons aan de hand is en gebruiken dan de truc zodat we ons beter kunnen voelen.

Daarom is er een perspectief verandering nodig, de hulp van de Heilige Geest. Wij doen echter gewoonlijk een beroep op de Heilige Geest om te vluchten van die afgoden die we zo eng vinden en daarmee bevestigen we zogezegd hun echtheid voor onszelf. We kunnen echter de neiging weg te lopen onderkennen en in plaats daarvan blijven staan en ons omkeren. We kijken de afgod recht in de ogen en laten alle gevoelens toe. We kijken slechts zonder oordeel en zonder beweging. Dit zonder oordeel kijken is synoniem met wat we in de Cursus “kijken met de Heilige Geest” noemt. In de Bijbel staat dat we eerst onze zonden moeten belijden. Dit zijn geen zonden in de morele zin van het woord maar zonden in de betekenis dat we de dreiging van de afgoden serieus hebben genomen en onze knie voor hun echtheid hebben gebogen. We erkennen dat we smachten naar hun beloning of naar het ophouden van de straf die ze ons opleggen. Hier is dus eerlijkheid nodig over wat zich in onze denkgeest afspeelt.

Zodra we binnen de droom durven te lijden en de negatieve gevoelens te belijden is er ruimte voor de Heilige Geest, voor de Kracht van het Geheel, om duidelijk te maken dat je niet gekwetst kunt worden door die afgoden. Dan is er ruimte voor het besef dat je geen kwetsbaar lichaam bent. Dan kan het Licht dat je bent, schijnen op de afgoden die je aanbidt en kunnen deze vlamvatten en verteerd worden door dit heilige vuur. Jezus wilde niet dat er bij zijn arrestatie gevochten werd en hij vergaf de mensen die hem kruisigden. Hij keek en wendde zich tot God. In les 62 (3) staat het zo mooi:

Vergeet niet dat je bij elke aanval een beroep doet op je eigen zwakheid, terwijl je telkens als je vergeeft een beroep doet op de kracht van Christus in jou.

Op de middelbare school had ik een goede vriend die bij me in de straat woonde. Laat ik hem even Jan noemen. Jan had een wat vreemde lichaamshouding, was slecht in gym, had een grote bos met krullen en was geen doorsnee jongen. Erg creatief maar helaas een beetje het pispaaltje van de klas. Andere jongens deden hem gekscherend na, lachten hem uit of namen hem in de maling. Het humeur van Jan bleek echter onverwoestbaar en hij legde simpelweg alle spot naast zich neer. Toen al maakt zijn opgeruimdheid indruk op mij. Jan komt bij mij vaak in gedachten als ik me afvraag of ik niet raar ben overgekomen of als deze twijfel is overgegaan in schaamte. Ik merk dat ik dan in eerste instantie de neiging heb om een negatieve conclusie over mezelf te trekken. Zo van: hé, hoe kan ik nou zo stom zijn, hoe kon ik dat toch doen of zeggen. Dit gaat gepaard met negatieve gevoelens die soms vluchtig zijn maar ook lang kunnen blijven hangen.

Dit soort gedachten en bijbehorende gevoelens kunnen een signaal zijn dat het gepast is om welgemeend excuus aan te bieden of iets te corrigeren. Het gebeurt echter ook dat de zelfveroordeling onnodig lijkt te blijven kleven. Ik ben hierbij gewoonlijk strenger voor mezelf dan voor anderen. De laatste tijd krijg ik hier wat beter oog voor en lukt het om, soms snel en soms pas na enige tijd, op de pauzeknop te drukken. Ho even, waar ben ik nu mee bezig? Daarna besluit ik om het negatieve etiket gewoonweg niet op mezelf te plakken met Jan als mijn grote voorbeeld. Ik verrek het gewoon om mezelf te kwellen met een negatief oordeel.

Nu even in Cursus termen. Zowel veroordeling van anderen als van mezelf komt neer op het geloven in schuld. Er is altijd sprake van een dader en van een slachtoffer. Dit is een beproefde methode om geloof in dualiteit in stand te houden. Dit kan een ik-versus-de-ander zijn of een ik-versus-mezelf. Beide splitsingen zijn denkbeeldig en niet bestaand. Het vasthouden aan schuld wordt in de Cursus het koesteren van grieven genoemd. Dit zijn niet alledaagse woorden maar wel erg treffend. Er is sprake, bij zelfveroordeling, van een paradoxaal zwelgen in schuldgevoel. Op bewust niveau vind ik het raar en beweer ik dat ik eraf wil maar onbewust houd ik er aan vast om de illusie van afgescheidenheid overeind te houden. Het voelt dan haast ongepast om net als Jan de schouders op te halen en het negatieve oordeel gewoon in de prullenbak te stoppen.

Nu wat algemener en daarmee uitdagender. Bij zelfverwijt waarvan we onszelf bewust zijn valt na enig oefenen het onderliggende mechanisme wel te doorzien. Maar trek het eens breder naar onze hele zogenaamde spirituele zoektocht. Is niet het basisgevoel hierbij: nu is het nog niet oké maar later raak ik verlicht? En wat is dit dan anders dan geloof in een afwijzend oordeel over onze huidige staat van zijn? Ook nu weer bedoeld om precies datgene in stand te houden waarvan we zeggen dat we ervan af willen: de innerlijke splitsing van een ikje waarvan de ene helft de andere helft afkeurt. Want hoe voelt het om onze afkeur van onze huidige staat (de zoeker) te vergeven en op het altaar van de Liefde te leggen? Je kunt als je oplet voelen dat het afkeuren van de huidige situatie een innerlijke spanning geeft. Dit is nu exact het gevoel van afgescheidenheid wat we onbewust koesteren. We gebruiken de tijd (“nu nog niet maar later misschien”) om deze spanning en innerlijke onvrede te koesteren en in stand te houden. Sta eens stil en doorvoel deze onvrede en spanning om deze gewoon…. de prullenbak in te laten zakken. Merk het protest op vanuit het ego: ja maar dat kan toch zomaar niet? Dan houd ik me toch gewoon voor de gek? Daag dat ego maar eens uit door de ontevreden zoekbeweging wél naar het licht te brengen en daarmee te vergeven. Paniek in de ego-tent! Tenslotte de uitnodiging eens te mediteren over het eerste- en het vijfde onderdeel van onze werkboekles 56:

Mijn aanvalsgedachten zijn een aanval op mijn onkwetsbaarheid.

en

God is in alles wat ik zie, want God is in mijn denkgeest.

 

Enkele decennia geleden was ik nogal geïnteresseerd in eindtijdprofetieën. Ik speurde in de Bijbelboeken en las Nostradamus om erachter te komen hoe de wereld aan haar bloedige eind zou komen. Wie zou er ten strijde trekken tegen wie? Hoe lang zou het allemaal gaan duren? Hoeveel mensen zouden omkomen? Hoe zouden mijn dierbaren en ikzelf er vanaf komen?don Ik las over de opname: gelovigen die vlak voor de grootste ellende weggenomen zouden worden van het aardoppervlak. De meeste voorspellingen waren het er wel over eens dat de ellende zou beginnen in het Midden Oosten.

Aan dit alles moest ik vanmorgen denken toen ik in de krant een stuk las over de situatie in Syrië. Het aantal landen en wereldmachten dat bij dit conflict betrokken is geraakt is enorm en de situatie is zeer explosief. Ik bespeur bij mezelf een vreemde mix van fascinatie voor dit conflict, angst en boosheid en verdriet als ik de beelden zie van bebloede kinderen die gedragen worden door wanhopige ouders. Ook bespeur ik gevoelens van wanhoop en machteloosheid. Waarom leren we nu als mensheid toch nooit eens de les dat wapens geen vrede kunnen brengen? Met stomme verbazing kijk ik wat dit betreft ook naar de heer Trump. Leraren bewapenen om schietpartijen op scholen te voorkomen? En een man met zo’n opvatting is president van het machtigste land op de wereld? Oh mijn God..

Die situatie na dat zoveelste schietincident in Amerika biedt sowieso stof tot nadenken. De discussie keert altijd terug tot wapenbezit als bron van alle ellende. Zelfs binnen de droom zal een grotere barrière om aan wapens te komen slechts een druppel op een gloeiende plaat zijn. Er circuleren immers honderden miljoenen wapens en die dingen bederven helaas niet. Willen ze die langs de deur gaan ophalen om zo het land te zuiveren? Maar de kwestie is natuurlijk een totaal andere. Wij zullen blijven aanvallen en verdedigen zolang we geloven in afgescheidenheid. Met het geloof hierin wordt namelijk direct het geloof in schuld, aanval en verdediging geboren. Wapens vormen slechts onderdeel van de geprojecteerde illusie in de vorm om uitvoering te kunnen geven aan onze ego pulsen. Of we dit nu verbaal, met vuisten, met messen, geweren, bommen of raketten willen uitleven maakt helemaal niets uit. Binnen de illusie menen we dat er een verschil is tussen een lichte irritatie en een nucleaire aanval en laten we alsjeblieft dit onderscheid serieus nemen zolang we dromen. Maar qua metafysica hebben we het over hetzelfde; geloof in afgescheidenheid.

Hiermee gloort gelukkig ook hoop. Want omgekeerd lijkt het alsof we in het klein beginnen als we “slechts” onze vergevingsoefeningen doen rondom onze alledaagse ditjes en datjes. De omvang en reikwijdte van deze kleine bereidheid van ons is echter onvoorstelbaar voor ons beperkte denken. Want de zogenaamd kleine vergeving, de verzoening van een klein conflict vindt plaats in die oneindige en gedeelde denkgeest. Wij lijken vredestichters slechts in engere zin maar we zijn één denkgeest. Lees eens de wonderlijke herhalingsles van vandaag (54):

Ik heb geen neutrale gedachten. Ik zie geen neutrale dingen. Ik ben niet de enige die de gevolgen ervaart van mijn zien. Ik ben niet de enige die de gevolgen ervaart van mijn gedachten. Ik ben vastbesloten te zien.

Zie je de hoop die hierin verborgen ligt? De kracht die hierin schuilt? Zo mogen we, naast onze reguliere vergevingslessen van alledag, naar de beelden kijken op het journaal. Niet op een afstandelijke manier met een ongepast voorschot op een niveau-I werkelijkheid en een houding van “ach, het is toch niet echt”. Allerminst. We mogen, nee moeten kijken, met alle emoties die hierbij horen. Met alle verdriet, angst en boosheid die we als zo echt ervaren. Maar dan gaat het erom naar wie we gaan luisteren. Ons ego roept om wraak, meer wapens of het zapt onverschillig weg van deze zogenaamde ver-van-mijn-bed-show. Maar laten we toch met onze gevoelens naar een betere Consultant gaan. Naar de Universele Trooster en enige echte Kracht en Wil. We mogen bedekt met stof, modder en bloed onze handen naar Hem opheffen en onze vermeende kwetsbaarheid tonen. Heer Help. Laten we dit bidden en in stilte wachten op Zijn antwoord. Deze overgave vanuit ons gevoel van afgescheidenheid werkt door in de hele denkgeest. Het kan zijn dat we vanuit liefde tot actie bewogen worden binnen de droom en zelfs in die duistere nachtmerrie zien we op tv hoe de liefde zich middels mensen en hulpverleners uitstrekt naar die ander. We moeten als mens en als mensheid gaan luisteren naar die andere Stem en hiervoor bij ons zelf beginnen. Dit “zelf” is geen eilandje maar een ingang voor Hem. Een sluis die we open mogen zetten om licht deze wereld binnen te laten stromen. Zo komt onze verlosser het duister binnen en kan inderdaad het eind van de tijd ingeluid worden. Het heilig ogenblik is gekomen, laten we de heerschappij overdragen aan de Liefde zodat het licht kan doordingen in onze nachtmerrie.

De non-duale visie van (bijvoorbeeld) de Cursus is tot uiterst simpele proporties terug te brengen naarmate ze een meer niveau-I karakter krijgen. Natuurlijk bestaan er helemaal geen niveaus in werkelijkheid maar hopelijk snap je toch wat ik hiermee bedoel. De kern boodschap is dat je liefde bent. Oneindig, niet geboren, niet begrensd en daardoor niet kwetsbaar. Deze niveau-I werkelijkheid zie je bijvoorbeeld terug in de beroemde samenvatting van de Cursus:

Niets werkelijks kan bedreigd worden.
Niets onwerkelijks bestaat.
Hierin ligt de vrede van God.

Einde discussie. Ik merk dat het heerlijk is om deze woorden te lezen en om ze diep door te laten dringen in m’n hart. De waarheid ervan kan, lekker duaal gesproken, ook steeds meer ervaren worden naarmate je als student je meer en meer laat inspireren door de Cursus, door de Liefde.

En toch. De vraag komt bij mij met regelmaat naar boven hoe behulpzaam het is om mezelf en onze broeders en zusters dit soort antwoorden te geven op de schijnvragen die we hebben en als echt ervaren. Wat voorbeelden:

• Ik voel me zo alleen: je bent niet alleen, je bent liefde.
• Ik voel me bedreigd door een situatie: je kunt niet bedreigd worden want je bent één.
• Ik ben bang voor ziekte en om te sterven: je bent niet een lichaam, je bent zoals God je geschapen heeft. Ga zo maar door.

Deze woorden zijn goedbedoeld en wellicht worden zo ook soms/dikwijls/altijd zo ervaren door de verlichte broeders die ze ons met een milde glimlach aanreiken. Onze eigen reactie hierop kan dubbel zijn. Aan de ene kant trekt de waarheid die erin doorklinkt ons aan, zeker als deze gecommuniceerd wordt in bijeenkomsten waarin iedereen aardig tegen je doet en liefst ook even met je knuffelt. Aan de andere kant lijkt het voor ons niet weggelegd en onbereikbaar in de rauwheid van ons gewone leven. Als het eenheidsantwoord klinkt op onze vragen dan slaat het bier gelijk dood. Het kan even als een lekker warm bad voelen maar als we de sauna uitwandelen staan we weer in de kou en snappen we niet waarom dat lekkere warme gevoel niet beklijft.

Terug dan maar naar de Cursus. De genoemde samenvatting kan op een smal strookje papier gedrukt worden maar toch is de Cursus veel dikker dan 1000 pagina’s. Ik vermoed dat dit niet zomaar is. Vergt het dan zoveel woorden om die simpele boodschap uit te leggen? Als we nu gewoon eens alles accepteren wat ons overkomt en ons steeds uitstrekken naar de liefde. Dat is toch de hele boodschap? Dat is toch onze uitweg uit de droom?

Jawel, de waarheid en de kern van de boodschap zijn simpel. Toch willen wij hier kennelijk niet aan anders zouden we allemaal 24/7 lopen te glimlachen. De Cursus legt ons uit waarom de illusie zo hardnekkig lijkt. Daarmee begeeft het zich op een niveau-II terrein waar de deur wagenwijd openstaat voor verwarring, misverstanden en heftige discussies. Kern van deze controversiële boodschap staat op talloze plaatsen in de Cursus, zo ook in hoofdstuk 27 (VIII):

Het geheim van de verlossing is slechts dit: dat jij dit jezelf aandoet. 2Wat ook de vorm van de aanval is, dit is nog steeds waar. 3Wie ook de rol van vijand of van aanvaller op zich neemt, dit is nog steeds de waarheid. 4Wat ook de oorzaak lijkt van enig leed of lijden dat je voelt, dit is nog steeds waar. 5Je zou namelijk helemaal niet reageren op figuren in een droom waarvan je wist dat je die droomde. 6Laat ze zo haatdragend en kwaadaardig zijn als ze maar zijn, ze kunnen geen effect op jou hebben, behalve wanneer jij naliet in te zien dat het jouw droom is.

 Wij kunnen verontwaardigd uitschreeuwen dat dit een wrede boodschap is. We willen toch immers liefde en geen ellende? En hoe zit het dan met die onschuldige kinderen in Syrië die onder het puin vandaan gehaald worden? Hebben die er ook zelf voor gekozen?

Dit is heftige kost. Dit gaat wat verder dan even een mooie tekst op een zoetgekleurd ECIW-wijsheidstegeltje. Dit los je niet op door even te knuffelen. Uiteindelijk vergt dit het duidelijk worden- en het aangaan van onze diepste ego-drijfveren. Anders blijven we simpelweg het oerthema van vermeende afscheiding (zonde), schuld en de duizend vormen van angst projecteren. We lijken te kiezen voor de liefdevolle knuffel maar hebben geen zicht op de onzichtbare drijfveren waarmee we onbewust vragen aan de illusie om ons een knal voor onze kop te geven. Mooier kan ik het niet maken.

Maar laten we niet doorslaan en de liefde in al haar uitingen afwijzen. Daarmee spoelen we het Kind met het badwater weg. De afwijzing van de liefde die we zijn is daadwerkelijk de kern van ons denkbeeldige probleem. Wanneer we echter blind blijven voor onze verborgen drijfveren dan kunnen we eindeloos horen dat we liefde zijn, daar lekker vaak van genieten maar vervolgens weer onbewust kiezen voor ellende. Zolang we dat doen, zoals blijkt uit al die niet-vredevolle ervaringen die ons lijken te achtervolgen, hebben we banaal non-duaal werk te doen. Tot die tijd mogen we die dikke blauwe pil bestuderen. Zodra we de hemelpoort doorgaan (zodra we echt beseffen dat we de hemel nooit verlaten hebben!)  kunnen we het boek dichtslaan.

Er wordt wat tegen ons aan gekletst op een dag. Hierbij denk ik nu even niet aan de mensen in onze directe omgeving, aan de beelden die ons via de tv bereiken of aan de eindeloze reeks Facebook berichten. Deze zijn slechts een uiterlijk symbool van een schreeuwerige stem in de denkgeest. We hebben de neiging deze druktemaker in ons hoofd te lokaliseren. Het is de ons welbekende stem van het ego. De stem die het eerst spreekt, opgewonden klinkt, hard spreekt en grote overtuigingskracht lijkt te hebben. Wat zegt ons ego zoal? “Je hebt buikpijn Simon, zou het wat ernstigs zijn? Wat een pech heb je toch dat het maandag slecht weer wordt, net als je er met je vrouw een dagje op uit wilt. Belachelijk dat je geen reactie krijgt van X, hij houdt je gewoon aan het lijntje! Misschien moet je een mail sturen waarin je hem uitlegt dat je dit niet van hem verwacht had! Enzovoorts”.

Dat geklets lijkt vanzelf te gebeuren en een gevolg te zijn van nare dingen die me overkomen en waar ik geen vat op heb. Het vertelt me dat ik een slachtoffer ben van een boze buitenwereld. Het vertelt me ook duidelijk wat ik heb te doen. Ik moet me zorgen maken over mijn gezondheid. Ik mag me slachtoffer voelen van elementen waar ik geen vat op heb zoals het weer. En het zegt me dat ik me mag verdedigen, desnoods door aan te vallen en zo mijn gelijkt te halen. De Cursus maakt me bewust van deze patronen en legt me met eindeloos geduld uit dat ik niet het willekeurige slachtoffer ben van de wereld die ik buiten me meen te zien. Ze beweert dat deze waarnemingen intentioneel zijn. Er zit een bedoeling achter. Het betreft hierbij geen bedoeling van een sadistische God die mij eens lekker op de proef stelt door een pot ellende over me heen te gieten. Het betreft een verborgen intentie van mijzelf.

Het lijkt alsof pijn, angst en zorgen, boosheid en verontwaardigheid, teleurstelling, verdriet, jaloezie en al die andere ervaringen die ik kan hebben allemaal van elkaar verschillen en ook verschillende oorzaken buiten mij hebben. Toch leert de Cursus dat er één gedeelde intentie is, één bedoeling achter dit alles. De bedoeling is dat ik geloof hecht aan de opvatting dat ik een afgescheiden wezentje ben. Afgescheiden van de eenheid, van de liefde, van God. Als Zoon van God wilden we eens ervaren hoe dit zou zijn, hoewel we diep van binnen weten dat dit onmogelijk is. We zijn één met onze Schepper, onze Vader; één met God, oneindig en liefdevol. Dit besef is nooit verloren gegaan en herinnert ons nog steeds aan deze ware Identiteit. Dit zachte Stemmetje noemt de Cursus ook wel de Heilige Geest. Werkboekles 49 zegt hierover : Gods Stem spreekt tot mij, heel de dag. Wij hebben er als Zoon van God even voor gekozen om onze eenheid met liefde te vergeten. Eén van de grootste vindingen hierbij is het geloof dat we een lichaam zijn dat zich bevindt in een buitenwereld. Deze denktruc zou weinig effect hebben als we zouden beseffen dat we slechts aan het fantaseren zouden zijn er hier direct mee zouden kunnen kappen. Nee, het moet echt lijken en daartoe projecteerden we ook een zogenaamde buitenwereld met narigheid die ons zou kunnen overkomen zonder dat we hier wat aan zouden kunnen doen. Zo maakte ik van pijntjes in mijn lichaam, slecht weer op maandag en een lastige instantie X wat de Cursus aanduidt als “valse getuigen”. Alles wat ik buiten me meen waar te nemen lijkt ervan te getuigen dat ik als afgescheiden individu besta en grenzen heb die ik moet verdedigen. De kers op de taart is de fantasie dat ik zal sterven als er iets met dat verbeelde lichaam gebeurt.

Vergeten dat onze ware Identiteit die van de dromer is, de bron van alle projecties, is nodig om het spel fanatiek te kunnen spelen. Bij het geloof in afgescheidenheid wordt ook het geloof geboren dat we iets aan de eenheid ontfutseld hebben. We zouden deze eenheid, God, iets aangedaan hebben door onszelf van Hem los te denken. Als we vóór onszelf zijn moeten we wel tegen Hem zijn en dat zal Hem dus wel kwaad maken. Zo redeneren we. We voelen ons schuldig over onze vermeende rebellie. Die eenheid zal wel kwaad zijn en ons terug willen pakken, desnoods met geweld. Hij zal ons wel terug willen sleuren die eenheid in en dat betekent, naar de maatstaven van ons nieuwe geloof in ons lichaam, dat God ons dit lichaam wil afpakken en ons dood maken. God is dus een bedreiging, net zoals die wereld die we projecteren om onze illusie te bekrachtigen ons zo bedreigend voorkomt.

Hoe kunnen we weer wakker worden? Zodra we enig benul krijgen waar we mee bezig zijn komen we in een soort tussenfase. Er is een ver besef dat wat de Cursus zegt klopt maar we zijn onbewust nog niet uitgespeeld. In deze tussenfase houden we er bizarre opvattingen op na. “Ik wil niets liever dan Gods liefde maar het lukt me gewoonweg niet en ik blijf maar (pijn) lijden”. Hierbij zien we niet dat ons onbewuste schuldgevoel en onze onbewuste angst voor God er ons ertoe doet besluiten toch vast te houden aan de echtheid van dat lijden. De mate waarin we af willen van onze angst, pijn en depressie is een indicator van de mate waarin we deze zaken nog voor waar aan nemen. Zodra we ons hierover dan weer schuldig voelen dat draaien we ons nog dieper de illusie in.

De Cursus geeft ons vandaag in de werkboekles een heerlijke tip; het advies om ons op de Stem van God af te stemmen. Eerst even wat de les ons niet zegt. Er staat niet dat we moeten gaan vechten tegen de valse getuigen die schreeuwen dat we echt ellende ervaren en dat we hopeloos, stom of schuldig zijn. We hoeven niet onze handen krampachtig tegen onze oren te drukken, onze ogen stijf dicht te knijpen en te eisen dat alle bijgeluiden direct stoppen. Zelf gebruik ik graag een milder beeld. Het beeld van de moeder die met een paar drukke kinderen een gesprek wil voeren met iemand die op bezoek is en haar wat belangrijks wil vertellen. De kinderen gooien er een schepje boven op, trekken aan haar kleren en willen de aandacht terug. Mama kan kijken of in alle hectiek toch een klein gesprekje mogelijk is. Ze schreeuwt niet tegen haar kinderen maar kijkt ze met een liefdevolle glimlach aan, geeft ze even een beker drinken en een kleurboek en zegt: ik hoor jullie lieverds, maar mama wil even met de buurvrouw praten. Ik kom zo weer bij je. Zo hoeven wij ook niet te eisen dat het geschreeuw van de valse getuigen direct stopt. De uitnodiging is om niet langer te geloven wat ze zeggen. “Ik hoor je lieverd; je schreeuwt dat ik een lichaam ben, een slachtoffer, stom, schuldig en dat ik het nooit zal leren. Ja, echt, ik heb je gehoord maar ik wil nu even luisteren naar een andere boodschap”. En dan neem je even een momentje, een heilig momentje, voor jezelf. In dat momentje luister je, ontspan je en lees je bijvoorbeeld die ene pagina met werkboekles 49 eens door. Straks mogen die anderen weer hun fantasieën vertellen. Maar nu luister je. In diepe stilte.

 

Ik doe het werkboek nu voor de zoveelste keer. Elk jaar vraag ik me af of het wel zinvol is om weer opnieuw te beginnen. Soms duurt het een paar weken in het nieuwe jaar totdat ik de draad toch maar weer oppak. Telkens ben ik er weer verbaasd over dat de oude vertrouwde lessen me toch weer met nieuwe kracht en blijheid vervullen. Neem nou bijvoorbeeld de “God is..” lessen 42 tot en met 47. Tot nu toe had ik deze lessen met duale ogen gelezen. Hiermee bedoel ik dat ik als ikje me uitstrekte naar een externe God met de prachtige eigenschappen als kracht, licht en liefde. Ik hoopte als ikje iets van die mooie zaken te bemachtigen.

Dit jaar gebeurt er iets anders. Het lijkt wel of de lessen meer van binnenuit beginnen aan te spreken. Het beginpunt is steeds dat ik ergens mee worstel. Dat kan van alles zijn; pijntje hier, pijntje daar, angst, slapeloosheid, schaamte of schuldgevoel. Vervolgens wil ik daar, wederom als ikje, iets aan veranderen. Ik wil van de ellende af en doe mijn uiterste best om dit voor elkaar te krijgen, bijvoorbeeld door een werkboekles te herhalen. Wat is er dan dit jaar nieuw?

Het voert terug op die laatste werkboekles van het jaar 361-365 die ik de laatste maanden vaker aanhaal. Ik kan het niet laten want ze illustreren een veranderde mind-set die letterlijk het verschil betekent tussen nacht en dag. Nog even de tekst:

Dit heilig ogenblik wil ik U geven.
Neemt U het in handen. Want U wil ik volgen.
in de zekerheid dat Uw leiding mij vrede geeft.

Door deze tekst begint het besef van de aanwezigheid van twee stemmen in de denkgeest steeds meer aan kracht te winnen. Het herkennen van wie ik aan de lijn heb gaat ook (ietsje) sneller tegenwoordig. Het ego beschuldigt, kleineert, twijfelt, wil plannen en controleren en schuift elke verbetering naar de toekomst. Het kost weinig moeite om het ego te horen want het is een behoorlijk aanwezig type. Bij het lezen van de werkboeklessen 42-47 gebeurt er tegenwoordig iets anders dan voorheen. Neem bijvoorbeeld les 46 van vandaag: God is de Liefde waarin ik vergeef. De les vraagt om eens wat personen in gedachten te nemen met wie je in meer of mindere mate wat hommeles hebt. Dat kost geen moeite. In de oude aanpak probeerde ik deze mensen te vergeven omdat ik een vaag vermoeden had dat dit me ook wel iets zou kunnen opleveren. Dat is niet fout, niet geheel bezijden de waarheid en niets om me schuldig over te voelen. Toch blijft de actie zeg maar twee dimensionaal: ik ben aan het vechten om ergens van af te komen en doe hierin mijn uiterste best. Het kost ook energie en moeite dezebenadering.

Nu werkt de les anders door. De vraag is niet alleen wie ik aan de lijn heb maar ook wie ik aan het roer laat. Ga ik als goedbedoelend ikje aan de slag zoals ik altijd gedaan heb? Dat is niet wat de les aanbiedt. GOD is de Liefde waarin ik vergeef. De Kracht komt vanuit een geheel andere Hoek. Ik hoef het helemaal niet zelf te doen. Dat lijkt een supermooi aanbod (en dat is het ook) en het is dan ook zo gek om te merken dat ik er toch moeite mee blijk te hebben. Eerlijk gezegd valt het voor dat ikje helemaal niet mee om dat roer aan God te geven. Dat verbaast me telkens weer maar het is niet zo gek. De hele illusie is begonnen toen er geloof werd gehecht aan de mogelijkheid van “zelf doen”. Het aanpakken van onvrede door dit zelf-doen is een fantastische manier om de vermeende regie en het gevoel van afgescheidenheid in stand te houden. Dat is precies wat het fundament van het ikje vormt en het loslaten van de wens tot zelf-doen is voor dit ikje het begin van het einde. Is het dan gek dat er weerstand bestaat tegen overgave?

De Cursus stelt dat niets zo beledigend en bedreigend is voor het ego als de opmerking dat er niks van hem verwacht wordt dan een klein beetje bereidwilligheid. Bereidwilligheid om het roer over te geven. Dus ik mag niet alleen leren te luisteren naar de juiste en liefdevolle Stem maar ook om opzij te stappen en Hem aan het roer te laten. Gewoon kijken wat er gebeurt en erop vertrouwen dat Hij weet wat de koers is. Telkens wil ik het roer terugpakken maar langzamerhand leer ik dat het heel fijn en ontspannend is om Hem te laten varen. Er gebeurt ook iets geks met die twee dimensionale problemen van me. Het bootje lijkt een watervliegtuig te worden en we stijgen op naar de derde dimensie. Als ik eens uit het raampje kijk dan zie ik nog wel wat kleine vormpjes beneden maar ze verliezen de indrukwekkendheid die ze eerst leken te hebben. Dit is heerlijk, nieuw en anders. Wonderlijk.

 

Afgelopen woensdag ging ik aan het einde van de dag de afvalbak terughalen van de straat. De bewoners van het huizenblok zetten deze bakken aan het einde van de poort op een stukje stoep. Deze keer kon ik de bak niet terugvinden en ik speurde om me heen. Vijftig meter verder op zag ik een stel bakken aan de doorgaande weg staan en ik liep die kant op. Ik passeerde hierbij een oudere buurvrouw, de bewoonster van het hoekhuis, die zonder bak in zichzelf mopperend op de terugweg was. “Ik kan mijn bak ook niet vinden”, zei ik in het voorbijgaan, maar ze liep me voorbij zonder opkijken. Ik trof mijn bak inderdaad wel aan langs de weg en liep terug naar de poort. Daar vond een gesprek plaats tussen dezelfde buurvrouw en een buurman uit een ander huis. De buurvrouw was duidelijk heel nijdig. “Ik zet alle bakken aan de weg”, sprak ze “waarom zetten de bewoners die bakken toch altijd aan het einde van de poort? Als ze deze gewoon een stukje verder zetten dan hoef ik er niet de hele dag tegen aan te kijken!”. Ik was gestopt en hoorde hoe de buurman meeging in haar irritatie. Ik snapte het niet. Al jaren zet iedereen de bak aan het einde van de poort. De buurvrouw kan de bakken onmogelijk zien omdat ze om haar tuin een heg heeft van 3 meter hoog. Ze moet echt naar een bovengelegen verdieping klimmen om vandaaruit de bakken te kunnen zien. En als het al een probleem voor haar was; waarom dan geen vriendelijk briefje bij iedereen in de bus? Ik weet zeker dat de buurtbewoners zonder morren de bak iets verder zouden zetten, zelfs als ze het probleem net zo min als ik zouden begrijpen. De buurvrouw keek hoopvol naar me, op zoek naar bijval. Even overwoog ik bovenstaande gedachten uit te spreken maar ik wist op voorhand dat dit nergens toe zou leiden. Buurvrouw was boos en voelde zich een slachtoffer van de weinig sociale andere bewoners van de buurt. Elk woord dat ik kon bedenken zou olie op het vuur zijn dus ik wenste haar en de buurman een fijne dag verder en bracht mijn bak terug naar huis.

Vannacht werd ik wakker en ik kon niet direct verder slapen. Ik vroeg me af of ik ergens mee zat. Nee, niet echt. Wat was er dan aan de hand? Ik kwam niet verder dan een ongrijpbaar gevoel van ontevredenheid. Ik kon niks aanwijsbaars vinden maar ik vond de situatie gewoon niet oké. Ik wilde wat anders maar wist ook niet goed wat dat dan moest zijn. Ik besefte dat het best wel gek was; er was onvrede maar geen doelwit om ontevreden over te zijn. De situatie met de verontwaardigde buurvrouw kwam weer in mijn gedachten. Ik besefte dat de vuilnisbakken niet echt haar probleem vormden. Zij voelde zich niet gehoord, niet begrepen en gekwetst door anderen. Zelfs als vanaf volgende keer alle vuilnisbakken op de nieuwe plek zouden staan zou ze vermoedelijk een ander doelwit vinden om haar verontwaardiging op te richten. Wellicht zou iemand steeds de auto op “haar plek” zetten, of zoiets. Bij mezelf merkte ik nu een thema van onvrede dat op zoek was naar een doelwit om ontevreden over te zijn. Afgelopen maanden zijn er aanwijsbare kwesties geweest die me bezig hielden maar die zijn nu niet meer actueel. Nieuwe narigheid heeft zich nog niet aangediend maar een doelloze onvrede kleeft nog aan me.

Ik probeer die onvrede af te schudden. Wat wil ik eigenlijk, vraag ik me af. Hoe is het nu? Ik richt me een beetje op de geluiden om me heen en de sensaties in mijn lichaam. Het voelt allemaal wat lauw, goed noch slecht. Wat zou ik kunnen doen om me beter te kunnen voelen? Dit schiet niet op, want deze vraag illustreert nog steeds de onvrede die ik niet begrijp. Ik heb nu even niets meer te vrezen of te wensen en voel me toch niet gelukkig. Dan daagt het besef dat degene die zich nu ontevreden voelt en die probeert dit “probleem” op te lossen, dit zoekende ikje, nooit de bron kan zijn van nieuw geluk. Dit ikje is geen oorzaak maar een gevolg. Er is in de denkgeest een wens geweest tot afscheiding, waarbij het doel was om juist precies zo’n ontevreden ikje te maken als nu ervaren wordt. Het valt nu alleen wat meer op omdat verschuilen achter geprojecteerde ellende in de wereld even niet mogelijk is. Ik ben de narrige buurvrouw op zoek naar fout geplaatste vuilnisbakken. Ik wil me ergens ontevreden over voelen maar kan even geen geschikt doelwit vinden.

Pas dan snap ik dat het gevolg van het geloof in de illusie van afgescheidenheid, dit ikje, maar één ding kan doen. Een actie die nog steeds duaal is maar de enige optie die het geworstel niet erger zal maken. De enige weg is vergeving, de herinnering van mijn echte Identiteit. Mij helpt het om hiertoe die prachtige laatste werkboeklessen (361-365) zachtjes en met aandacht een paar keer te herhalen:

Dit heilig ogenblik wil ik U geven.
Neemt U het in handen.
Want U wil ik volgen,
in de zekerheid dat Uw leiding mij vrede geeft.

Ik merk dat aan het rusteloze zoeken een einde komt. Uiteindelijk slaap ik weer een tijdje. Zojuist las ik dankbaar de werkboekles van vandaag (42):

God is mijn kracht. Visie is Zijn geschenk.